Sosyal medya günlük yaşamın doğal bir parçası haline geldi. İnsanlar artık yalnızca iletişim kurmak için değil; haber almak, eğlenmek, alışveriş yapmak, bilgi edinmek ve başkalarının yaşamlarını takip etmek için de sosyal medya platformlarını kullanıyor.
Ancak sosyal medyanın psikolojik etkileri yalnızca geçirilen süreyle açıklanabilecek kadar basit değil. Ne gördüğümüz, nasıl kullandığımız, hangi amaçla kullandığımız ve gördüğümüz içeriklerin bizde ne hissettirdiği psikolojik açıdan en az kullanım süresi kadar önem taşıyor.
American Psychological Association da sosyal medyanın tek başına yalnızca “iyi” veya “kötü” olarak değerlendirilmemesi gerektiğini; kullanım biçiminin ve kişinin özelliklerinin sonuçlar üzerinde önemli rol oynadığını vurgulamaktadır.
Sosyal Medyada Kendimizi Neden Başkalarıyla Karşılaştırıyoruz?
İnsanlar kendileri hakkında değerlendirme yaparken zaman zaman çevrelerindeki kişileri referans noktası olarak kullanabilir. Sosyal medya bu karşılaştırmaların sayısını ve yoğunluğunu artırabilir.
Gün içerisinde onlarca kişinin tatilini, ilişkisini, kariyerini, fiziksel görünümünü veya sosyal yaşamını görmek, kişinin kendi yaşamını bu görüntülerle karşılaştırmasına neden olabilir.
Buradaki önemli nokta şudur: Sosyal medyada çoğunlukla insanların yaşamlarının tamamını değil, seçilmiş anlarını görürüz.
Bir kişi yalnızca mutlu olduğu anları, başarılı olduğu dönemleri veya kendisini iyi hissettiği fotoğrafları paylaşabilir. Buna karşılık kendi hayatımızı tüm olumlu ve olumsuz yönleriyle deneyimleriz.
Bu durum zaman içerisinde gerçek yaşam ile sosyal medyada sunulan yaşam arasında bir karşılaştırma yapılmasına neden olabilir.
Sosyal Medya Benlik Algısını Nasıl Etkileyebilir?
Özellikle görünüm, başarı ve sosyal ilişkiler üzerinden yapılan sürekli karşılaştırmalar kişinin kendisiyle ilgili değerlendirmelerini etkileyebilir.
“Ben neden böyle görünmüyorum?”
“Benim hayatım neden bu kadar iyi değil?”
“Herkes ilerliyor, ben yerimde sayıyorum.”
gibi düşünceler sıklaştığında kişinin özsaygısı ve yaşam doyumu olumsuz etkilenebilir.
Burada sorun her zaman sosyal medyanın kendisi değildir. Asıl önemli olan, kişinin gördüğü içerikleri nasıl yorumladığı ve bunların kendi değerine ilişkin düşüncelerini ne ölçüde etkilediğidir.
Sosyal Medya Kaygıyı Artırabilir mi?
Sosyal medya bazı kişiler için sürekli bir değerlendirilme ve karşılaştırılma alanına dönüşebilir.
Bir paylaşımın beğeni sayısı, bir mesaja cevap gelmemesi, başkalarının sosyal etkinliklerini görmek veya sürekli yeni içeriklerle karşılaşmak kişinin zihinsel olarak sürekli tetikte kalmasına neden olabilir.
Özellikle sosyal medya kullanımının kontrol edilmesinin zorlaşması, günlük sorumlulukların aksaması, uyku düzeninin bozulması veya yüz yüze ilişkilerin geri plana atılması durumunda kullanım biçiminin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Dünya Sağlık Örgütü'nün verileri de özellikle ergenlerde problemli sosyal medya kullanımının arttığını ve bunun uyku ile psikolojik iyi oluş gibi alanlarla ilişkili olabildiğini göstermektedir.
Sosyal Medyayı Bırakmak mı, Daha Sağlıklı Kullanmak mı?
Sosyal medyanın psikolojik etkileri söz konusu olduğunda amaç her zaman tamamen bırakmak değildir.
Önemli olan kişinin sosyal medyayla kurduğu ilişkiyi fark etmesidir.
Özellikle Ergenlerde Neden Daha Dikkatli Olunmalı?
Ergenlik dönemi kimlik gelişimi, sosyal kabul ihtiyacı ve benlik algısının şekillenmesi açısından önemli bir dönemdir. Bu nedenle sosyal çevreden gelen geri bildirimler ve akran ilişkileri bu yaşlarda daha güçlü bir psikolojik etkiye sahip olabilir.
Dünya Sağlık Örgütü, ergenlik döneminde sosyal ve duygusal becerilerin geliştirilmesinin ruh sağlığı açısından önemli olduğunu ve sosyal medya kullanımının da bu dönemde dikkatle ele alınması gerektiğini belirtmektedir.
Bu nedenle ebeveynlerin yalnızca “telefonu bırak” demek yerine, çocuğun sosyal medyada ne gördüğünü, bunun onda nasıl bir duygu oluşturduğunu ve çevrimiçi deneyimlerinin günlük yaşamını nasıl etkilediğini konuşması daha işlevsel olabilir.
Ne Zaman Psikolojik Destek Alınmalı?
Sosyal medya kullanımı kişinin özsaygısını belirgin şekilde etkiliyor, yoğun kaygıya neden oluyor, sosyal ilişkilerden uzaklaşmasına yol açıyor veya günlük işlevselliğini bozuyorsa profesyonel destek değerlendirilebilir.
Özellikle kişinin kendisini sürekli yetersiz, değersiz veya başarısız hissetmeye başlaması yalnızca “fazla telefon kullanımı” olarak değerlendirilmemelidir. Bu durum daha geniş bir psikolojik sürecin göstergesi olabilir.
Sonuç
Sosyal medya hayatımızın tamamen dışında bırakılması gereken bir alan değildir. Ancak kişinin sosyal medya ile kurduğu ilişkinin psikolojik iyi oluşunu nasıl etkilediğini fark etmesi önemlidir.
